iruñea.Araitz-Beteluko ahotsak liburuak eskualde horretako hizkeren inguruko ezagutza zuzena ahalbidetzen du. Izan ere, zonaldeko zazpi herrietako 59 berriemaileen lekukotasunak agertzen ditu, beste materialen artean. Informazioa hamabi gaietan banatuta dago: etxea eta familia; herriko bizitza; jaiotzea; bataioa eta amatasuna; haurtzaroa; ezkontzak; gaiztak eta erremedioak; heriotza; ekonomia; historia eta politika; kultura; mitologia eta sinesteak; ipuinak eta elezaharrak. Amaia Apaulaza (Iruñea, 1979) eta Kontxi Arraztio (Betelu, 1967) Euskal Filologian lizentziatuak dira ikerketaren egileak eta Nafarroako Gobernuaren eta Araitz eta Beteluko Udalen elkarlanaren ondorio da atzo Euskararen Nafar Insitutuak (ENAI) aurkeztu zuen ikerketa.

Bertako hizkera hobeki ezagutzeko, halaber, DVD bat erantsi diote liburuari. Bertan, hiru ikus-entzun (Gaintzako Inaxio Sarageli zatagilearena, Beteluko Anttoni Sorabila ukendugilearena eta Gaintzako Agustin Askarai sokagilearena) eta hainbat grabaketa ikus daitezeke, era berean, euskara batuko eta euskalki beraren azpitituluen laguntza eskaintzen dela.

Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren Ahozko tradizioaren bilduma n kokatzen da lana. Foru Erkidegoko euskalkien ahozko lekukotasunak biltzea helburu duen sailean, alegia. Lekukotasun horien "erabilera zabaltzea eta ezagutza eta ikerketa erraztea" nahi du ekimenak, hain zuzen, ENAIren "helburuetako bat betetzea", erakunde horren zuzendari-kudeatzaile Xabier Azanzak esan moduan. Bilduma berean barneratzeko, urte honetan Aezkoa eta Luzaide aztertuko dituzte "Nafarroan lekukotasunak biltzen ari dituzten beste erakundeen kolaborazioarekin".

euskara eskualdean Mikel Rekalde eta Imanol Iriarte, Beteluko eta Araizko alkateak, urrenez urren, atzoko aurkezpenean egon ziren, eta ikerketaren emaitzarekin pozik agertu. "Ikerketan aurrera jarraitzeko oinarria da, aberastasun handia baitago eskualde honetan kulturaren aldetik eta ahoz emandako ohituren eta abarren aldetik ere", aipatu zuen Rekaldek.

Horrezaz gainera, eskualdeko zonaldearen euskaraz mintzatu ziren alkate biak. "Egun 35 eta 45 urte ditugunon artean hutsune bat dago euskararen ezagutzaren eta erabileraren aldetik, baina eskoletan D eredu publikoa jarri zen geroztik, euskara berreskuratzen ari da".

Dialektologiari dagokionez, bestalde, eskualdean ez da oraindik ikerketa zehatzik egin. Luis Lucien Bonapartek Leitza eta inguruko herriekin batera kokatu zuen Araitz-Betelu. "Oro har, Nafarroako hizkera da, baina ematen du, mugan izateagatik, gero eta gehiago eragiten ari duela gipuzkerak. Eskualdean betidanik izan da, gainera, Tolosarekin lotura estua", zehaztu zuen Apaulazak.